Kan je van leven veranderen? Van persoonlijkheid? Hoeveel keer? Ja, ja, 6 of 7 maal antwoordt Todd Haynes in zijn virtuoos filmgedicht “geïnspireerd door de muziek en de vele levens van Bob Dylan”. Dichter, profeet, outlaw, oplichter, ster, rock ‘n’ roll martelaar, ‘born-again’ christen. 7 identiteiten verweven in een levensverhaal verbonden met een tijdperk. 6 acteurs krijgen een punt achter hun naam in de generiek en brengen ons in vervoering. Na de transformerende titel I’m he / I’m her / I’m here / I’m there / I’m Not There.
“Far from Heaven is geïnspireerd door All that Heaven Allows en mijn liefde voor de films van Sirk,” stelt Todd Haynes in de dvd-commentaar, “het is een pijnlijk liefdesverhaal waarin de liefde te groot is voor de personages, waardoor ze overstroomt naar de muziek, kleren, sets…”. De regisseur van I’m Not There maakt steevast uitpuilende films, gedreven door gevoelens en doordrenkt van ideeën en invloeden. Maar in tegenstelling tot die andere cineast uit Portland, zijn vriend Gus Van Sant, is Haynes géén postmodern filmmaker. Emotionele empathie vormt het hart van zijn ‘prachtige obsessie’.
Dat Hollywood diversifieert heeft meer te maken met commerciële dan met politieke of ethische overwegingen. Maar het positieve gevolg is wèl dat meer zwarte filmmakers aan bod komen en meer Afro-Amerikaanse verhalen verteld worden. Soms zelfs erg straffe verhalen, zoals Shaka Kings ‘Judas and the Black Messiah’. Een krachtig drama over het leven en de dood van Fred Hampton, de charismatische jonge Black Panther leider die in de turbulente late jaren zestig vermoord werd door het Amerikaanse repressieapparaat. De focus ligt daarbij op de criminaliteit van een systeem en vooral ook op het collectieve karakter van de nog altijd actuele strijd. In de woorden van Hampton, “waar er mensen zijn, is er macht.”
“Ik zal wel ouderwets zijn,” zegt de Amerikaanse filmmaker James Gray (° 1969), “maar alleen personages en een verhaal interesseren me. Hoe creëer je zingeving in een schijnbaar zinloze wereld? Hoe ontroer je kijkers? Hoe maak je iets diepgaands? Dat boeit me. Al de rest kan me gestolen worden”. De regisseur van Little Odessa, The Yards, We Own the Night,Two Lovers en The Immigrant blijft heel eigenzinnig films maken die bij hun release onderschat worden en achteraf een cultstatus bereiken. Ook zijn door pakjesdienst Amazon geproduceerde en gedeeltelijk in het Amazonegebied spelende The Lost City of Z is geen klassiek actiegedreven avonturenverhaal maar het portret van een getormenteerde dromer die zijn geliefden meesleurt in zijn obsessieve zoektocht naar een utopische verloren wereld. Sublieme, magische en melancholische cinema waar Gray een patent op heeft.
“Het is maar een begin, wij gaan door met de clichés!” Zo zou je, parafraserend, de herdenkingen van ’50 jaar mei ’68’ kunnen omschrijven. Want ‘analyses’ vol gemeenplaatsen creëren een karikatuur – mei ’68 als speeltuin van bourgeois-revolutionairen en dromers – en de in nostalgische melancholie gedrenkte vieringen vegen de revolutionaire woede van weleer netjes onder de mat. Gelukkig wordt ook Jean-Luc Magnerons in ’68 gedraaide ‘Mai ’68, la belle ouvrage’ op dvd uitgebracht, een documentaire die met de repressie een vergeten aspect belicht.
“Voor mij is Dziga Vertov als een fontein die onze dorst maar blijft lessen, ook wanneer de bron is drooggelopen” zei filmmaker Chris Marker, net zoals Jean-Luc Godard een hevige fan van de Russische avant-gardist, filmtheoreticus en documentairemaker. Dziga Vertov (1896-1954) is meer dan Eisenstein dé cineast van de Russische Revolutie en behoort tot de belangrijkste pioniers uit de filmgeschiedenis. Zijn meesterwerk Man With A Movie Camera is nu op dvd uit.
“I gotta get outta here” roept de aftakelende en in de New Yorkse Vierde Wereld opgesloten Ratso Rizzo in het schrijnende, tragisch realistische Midnight Cowboy. Tussen droom en werkelijkheid vinden John Schlesinger, Dustin Hoffman en Jon Voight pijn maar vooral menselijkheid. Een klassieker uit 1969, toen Hollywoodfilms nog grenzen overschreden.
Tijdens het jongste Festival van Cannes haalde Spike Lee uit naar Clint Eastwood omdat er in Letters from Iwo Jima “geen zwarte acteur te zien was”. De heisa paste netjes in de promotie van Miracle at St. Anna, Lee’s W.O. II-film die in Italië speelt en rond de zwarte Buffalo Soldiers draait. Bij de wereldpremière in Deauville ontkende Lee dat hij Eastwood van racisme had beschuldigd, “ik wees gewoon beleefd op een feit”. Even later kwam hij in Italië zelf onder vuur te liggen omdat zijn film het antifascistisch verzet verbindt met een nazi-slachtpartij. Opnieuw een welgekomen controverse.
Net als Felix van Groeningen kon de Cambodjaanse filmmaker Rithy Panh zijn Oscar-nominatie in de categorie beste niet-Engelstalige Film niet verzilveren. Maar hij slaagt er wel in veel mensen te beroeren met The Missing Picture, een documentaire die via originele en prikkelende beelden het verhaal vertelt van de slachtoffers van het Rode Khmer-regime.
“Zelfs schrijven over mother!is pijnlijk” verzuchtte een criticus n.a.v. de filmtitel met onderkast m én uitroepteken. De ultieme Darren Aronofsky of baarlijke nonsens? De verwarring was groot en de verdeeldheid nog groter bij de release van dit staaltje droomcinema. Maar mag een film nog wel verontrusten? Kan een oerschreeuw Moeder Aarde redden?
