LE JEUNE KARL MARX: Karl Marx helpt ons na te denken
Binnen de tijdspanne van een jaar twee films uitbrengen is straffe kost. Zeker wanneer het gaat om portretten van intellectuele figuren die de filmmaker én de wereld inspireerden. Raoul Peck realiseerde met een documentaire over de zwarte schrijver en activist James Baldwin (‘I Am Not Your Negro’) en een speelfilm over de Duitse denker en revolutionair Karl Marx (‘Le Jeune Karl Marx’) twee ‘onmogelijke’ projecten. “Zulke verhalen geraken moeilijk verteld omdat Hollywood ons in een wurggreep houdt,” stelt de Haïtiaanse cineast.
“Het is vreemd om te leven in een land waar mensen kampen met een zieke ziel,” zegt een als geestesziek gecatalogeerde Amerikaanse indiaan tegen zijn Franse psycho-analyst in Jimmy P., de eerste Amerikaanse film van de Franse auteur Arnaud Desplechin. De regisseur van ‘Esther Kahn’, ‘Rois et reine’ en ‘Un conte de Noël’ tekent voor een subtiele en sierlijke Freudiaanse studie van pijn, verlies en genezing tegen een achtergrond van verdringing en onderdrukking. Met Benicio Del Toro en Mathieu Amalric als outsiders die de Amerikaanse ziel in kaart brengen.
Nadat hij met enkele dwaze komedies op de dool leek, keert de Amerikaanse onafhankelijke cineast David Gordon Green terug naar zijn Zuiderse roots en zijn spiritueel realisme met twee vlak na elkaar gedraaide drama’s: de buddy movie Prince Avalanche en de boekverfilming Joe. Twee aangrijpende ballades die beschadigde mensen en hun genadeloze omgeving in beeld brengen. Poëtisch én explosief.
In het jaar van Martin Scorsese’s “ze zijn geen cinema” uithaal naar grootschalige comic verfilmingen verraste Todd Philips met het lowbudget oorsprongsverhaal Joker. Een controversiële film maar vooral ook een commerciële hit die de tijdsgeest bleek te weerspiegelen en opdook in veel eindejaarslijstjes van 2019. Tot verbazing van de regisseur.
Jacques Tati is nooitde man van het fenomenale succes geweest. Een aantal van zijn films deed het goed bij het publiek zonder evenwel records te breken. Maar ze doorstonden wèl de tand des tijds en veel filmliefhebbers kunnen moeiteloos scènes uit een Tati-film navertellen. Wie de digitaal opgepoetste versie van de melancholische slapstickkomedie Jour de fête herontdekt zal merken hoeveel visuele gags uit Tati’s debuutfilm in ons geheugen gegrift zijn.
Dat Hollywood diversifieert heeft meer te maken met commerciële dan met politieke of ethische overwegingen. Maar het positieve gevolg is wèl dat meer zwarte filmmakers aan bod komen en meer Afro-Amerikaanse verhalen verteld worden. Soms zelfs erg straffe verhalen, zoals Shaka Kings ‘Judas and the Black Messiah’. Een krachtig drama over het leven en de dood van Fred Hampton, de charismatische jonge Black Panther leider die in de turbulente late jaren zestig vermoord werd door het Amerikaanse repressieapparaat. De focus ligt daarbij op de criminaliteit van een systeem en vooral ook op het collectieve karakter van de nog altijd actuele strijd. In de woorden van Hampton, “waar er mensen zijn, is er macht.”
Lang voor François Truffaut films begon te maken, ontdekte hij tijdens één van zijn talrijke bezoeken aan Parijse boekenwinkels een onbekende roman met een intrigerende titel: Jules et Jim. Het bleek het debuutwerk van een man van 74, Henri-Pierre Roché. Truffaut leerde de schrijver persoonlijk kennen en vernam dat dit relaas van een sprookjesachtige driehoeksverhouding autobiografisch was. Truffaut zag het als een moreel verhaal dat overdramatisering en afrekening vermeed via een terugblik-met-afstandname.
Erick Zonca is wat betreft productiviteit zowat de Franse Terrence Malick van voor The Tree of Life. Nadat hij in 1998 met La Vie rêvée des anges Cannes en de wereld veroverde bleef hij tien jaar van het grote scherm weg. Zijn langverwachte terugkeer viert Zonca met een in het Engels gedraaide roadmovie geïnspireerd door Gloria (maar ook door Opening Night en The Killing of a Chinese Bookie) van John Cassavetes. Met het rauwe en energieke Julia toont hij zich echter vooral een waardig erfgenaam van Maurice Pialat.
Lost in Translation, Eternal Sunshine of the Spotless Mind, Little Miss Sunshine. Elk jaar is er wel een Amerikaanse ‘independent’ die zowel scoort bij het arthouse- als bij het multiplexpubliek, die een gooi doet naar zowel de Spirit Awards als de Oscars. Dit jaar gaat de titel van grootste ‘kleine’ film naar Juno, een tienerkomedie waarmee Thank You For Smokingregisseur Jason Reitman het hart en niet de onderbuik viseert.
De impact van Steven Spielberg op de Amerikaanse cinema kan moeilijk onderschat worden. De succesvolle cineast tekende voor minstens twee revoluties. Jaws effende het pad voor de blockbusters en Jurassic Park zorgde voor een grote digitale sprong voorwaarts. Cinema zou nooit meer hetzelfde zijn na de passage van de dino’s.