“Filmkunst wordt systematisch gedevalueerd, opzij geschoven en herleid tot zijn kleinste gemene deler, ‘content’,” schreef filmmaker Martin Scorsese recent. Het punt van de regisseur van ‘Taxi Driver’ en ‘Raging Bull’ is dat in de huidige filmbusiness de klemtoon nog enkel ligt op het ‘business’ aspect terwijl ‘film’ en de mogelijkheden van cinema buiten beeld zijn beland. Zelf weet hij al een halve eeuw lang ‘commercieel’ en ‘creatief’ te verzoenen. Schoolvoorbeeld is zijn tweede film, de nu op Blu-ray te herontdekken B-film ‘Boxcar Bertha’.
Films draaien altijd om het spelen met tijd en proberen vaak vluchtige dagelijkse momenten te vatten om ze in perspectief te plaatsen maar zelden of nooit volgen opnamen de reële tijd. Boyhood is uniek in de zin dat het een in twaalf jaar gefilmde jeugd toont. Regisseur Richard Linklater zit de tijd op de hielen in deze levensechte fictiefilm met een hoog documentair gehalte. De Zilveren Beer op het filmfestival van Berlijn is een simpel maar bijzonder coming-of-age-verhaal.
“Ik die er was begrijp het niet” schreef Elie Wiesel over de gruwel van de concentratiekampen. Dat de Holocaust ‘onvoorstelbaar’ blijft, illustreert Mark Hermans adaptatie van John Boyne’s roman ‘The Boy in the Striped Pyjamas’, waarin een naïeve achtjarige avonturier lang blind blijft voor de horror die zijn verbeelding niet kan vatten.
De enige Amerikaan van Monty Python, Terry Gilliam, liet zich in 1985 ontvallen dat Brazil waarschijnlijk verband hield met zijn «angst voor creatieve, emotionele of financiële gevangenissen». Vandaar dat deze surrealistische nachtmerrie afrekent met de claustrofobe en repressieve leefwereld van een dagdromende ambtenaar die het tragisch slachtoffer wordt van bureaucratische en technologische logica.
Debuterend scenarist-regisseur Rian Johnson verrast aangenaam met Brick, een als adolescentenfilm gecamoufleerd misdaaddrama beïnvloed door zowel Dashiell Hammett als Twin Peaks en Elephant.
Niet enkel Franse Nouvelle Vague cineasten begonnen hun carrière als criticus. Ook filmmaker Lindsay Anderson (1923-1994), tijdens de jaren vijftig drijvende kracht van de Britse Free Cinema beweging, verdedigde in het door hem mee opgerichte filmtijdschrift Sequence op polemische wijze de poëtische cinema van Jean Vigo en John Ford.
Ondanks de stilistische verschillen tussen de sociale drama’s van Jean-Pierre & Luc Dardenne en de droogkomische karakterstudies van Jim Jarmusch zijn de thematische overeenkomsten tussen de Gouden Palm en de Grote Prijs van Cannes opvallend. Een kind dwingt onvolwassen mannen in zowel L’Enfant als Broken Flowers tot menselijkheid. Plots vaderschap op jonge of oudere leeftijd betekent voor narcistische macho’s ook het afscheid van hun (al dan niet verlengde) jeugd. Verwantschap dient zich aan als remedie voor individualisme.
In de steek gelaten kinderen en alternatieve familievormen blijven Hirokazu Kore-eda, de Japanse filmmaker van Nobody Knows en Gouden Palm Shoplifters, bezighouden. De onorthodoxe roadmovie Broker legt de link met vondelingenschuiven. “Het taboe daarrond fascineert me.”
Met Brooklyn Village, het portret van New Yorkers die hun plaats zoeken in een brutale wereld, won de onafhankelijke Amerikaanse cineast Ira Sachs de Grote Prijs van het festival van Deauville. Zijn vreugde wordt getemperd door de verkiezing van Donald Trump. “It’s a living nightmare” zucht de visuele stadsdichter.
“Er zit romantiek in eerste vriendschappen,” zegt Ira Sachs, “maar opgroeien is moeilijk.” De onafhankelijke Amerikaanse cineast koestert in elk van zijn films een utopie die door de realiteit vernietigd wordt. Brooklyn Village mixt de coming-of-age film met een buddy movie en vertelt het verhaal van twee adolescenten, Jake en Tony, wiens instinctieve vriendschap bedreigd wordt door het conflict tussen hun ouders.
