Lukas Dhondts ‘Coward’: Ontsnappen aan de duisternis

Girl, Close, Coward. Lukas Dhont houdt zijn filmtitels kort en krachtig. Maar achter die eenvoud gaat complexiteit schuil. Zo is zijn derde film tegelijk een liefdesverhaal én een oorlogsfilm. Coward gaat over toen en nu, over via een toneelpodium ontsnappen aan een donkere wereld.
Er loopt een rode draad door het werk en de werkwijze van Lukas Dhont. Zowel Girl (2018) als Close (2022) en Coward (2026) onderzoeken queer identiteit via dramatische karakterstudies. Telkens vertrokken ze bij een beeld. Na transgender ballerina Nora Monsecour (Girl) volgden twee jongens die tussen de dahlia’s doorrennen (Close). Beelden gevoed door respectievelijk een krantenartikel en jeugdherinneringen.

Bij Coward verwijst Dhont naar een collectie amateurfoto’s uit de Eerste Wereldoorlog die hij vond in een antiekwinkeltje. Beelden van geschminkte soldaten met een pruik, mannen in plooiende gewaden met pompeuze kragen voor een tentzeil ergens in Frankrijk. De fascinatie werd interesse toen Dhont ontdekte dat het om militairen ging die tijdens de oorlog performances opzetten. Met vrouwenrollen gespeeld door mannen. De gedachte dat deze opvoeringen plaatsvonden net voor loopgravengevechten intrigeerde.
Het inspireerde Dhont en coscenarist Angelo Tijssens voor een verhaal dat deze ongekende kant van de oorlogsgeschiedenis belicht. Het verhaal van twee jonge mannen, twee varianten van mannelijkheid. De ingetogen frontsoldaat Pierre (Emmanuel Macchia) en de flamboyante revuespeler Francis (Valentin Campagne). Twee uitersten die elkaar ontmoeten onder extreme omstandigheden. Terwijl Pierre’s compagnie zich klaarmaakt om de gewelddadige chaos van de frontlinie te trotseren regisseert Francis een groep amateur acteurs die met zelfgemaakte kostuums en decors een zang en dans spektakel opzetten waarmee soldaten even de oorlog vergeten.

Lukas Dhont toont zich andermaal een sentimenteel filmer die emoties puurt uit picturale schoonheid, de rauwe energie van onervaren acteurs (het duo won in Cnnnes de prijs van beste vertolking) en een verhaal dat in de geest van de protagonisten duikt. Jonge mannen die in een bubbel zitten. De bubbel van het revue gezelschap én die van het geheime liefdeskoppel. De dromerige sfeer van blikken, verlangens, connectie, amoureuze gevoelens en seksuele driften contrasteert fel met de brutale buitenwereld. De soldaten zien fysiek af (zeulen met zware obussen en dode lichamen), worden bestookt door geluid (ontploffingen) en ondergedompeld in een macho sfeer.
De opvoeringen zijn een vorm van escapisme, het schouwtoneel laat toe om gevoelens te projecteren en doet de liefde tussen Pierre en Francis ontluiken. De politieke en historische werkelijkheid van de Eerste Wereldoorlog blijft buiten beeld (de ambiguïteit van de officieren krijgt meer aandacht dan de taalkwestie), het liefdesverhaal speelt in een soort tijdsvacuüm waar oorlog vanuit de achtergrond plots ingrijpt in levens. Wie gewapend is met fantasie ontsnapt heelhuids, wie zoals de man die verlangt naar zijn pasgeboren kind verankerd blijft in de realiteit wordt verslonden door de oorlogsmachine.

De ‘war is hell’ en ‘coward’ symboliek mist de kracht en gelaagdheid van oorlogsfilms die gruwel fileren (Come and See), morele keuzes blootleggen (Casualties of War), militaire haatmachines ontluisteren (Cross of Iron), ontmenselijking belichten (Paths of Glory), heroïsme demystificeren (The Big Red One) of wijzen op het point of view bij het vertellen van oorlogsverhalen (Letters from Iwo Jima en Flags of Our Fathers). Maar als liefdesfilm is Coward wèl geslaagd omdat Dhont via beeld en geluid de vinger legt op gevoelens en verbinding. Zonder woorden creëert het opmeten bij de na de oorlog opnieuw kleermaker geworden artiest sensualiteit en duiken zowel liefde als hoop op aan de horizon. De duisternis ligt achter de geliefden.
IVO DE KOCK
