‘La passion selon Béatrice’ van Fabrice du Welz: Intens portret van rebel en icoon Béatrice Dalle

Met La passion selon Béatrice maakt Calvaire en Maldoror regisseur Fabrice du Welz een poëtische documentaire, een hartverwarmend portret van filmicoon en eeuwige rebel Béatrice Dalle. Must see op Blu-ray.

In het begin van La passion selon Béatrice (2024) maken we kennis met een poëtische tekst: “Je suis une force du passé, je viens des ruines, des églises…” De toon van de Fabrice du Welz documentaire is gezet want de woorden brengen meteen twee iconen in beeld. Filmaker en schrijver Pier Paolo Pasolini en actrice Béatrice Dalle. Twee larger than life figuren met een hoog mystiek gehalte.

De tekst is gelicht uit een gedicht van de Italiaanse kunstenaar (Io sono una forza del passato) waarvan de titel getatoeëerd staat op de rug van de Franse actrice. “Ik hou passioneel van poëzie,” aldus Dalle, “saaie alledaagsheid geeft me een onbehaaglijk gevoel.” Die passie voor poëzie, het leven én Pasolini vat de Belgische cineast in zijn oogstrelend zwart-wit documentair portret van een rebel en haar queeste naar die verwante ziel.

Verwante zielen

Emoties, lees: passie en alles verterende liefde, vormt de rode draad door het oeuvre van de regisseur van Calvaire (2004), Vinyan (2008), Alléluia (2014), Adoration (2019),  Inexorable (2021) en Maldoror (2024). En vormt nu ook de onderstroom van La passion selon Beatrice. Een documentaire waarvan de titel refereert aan Carl Theodor Dreyers La Passion de Jeanne d’Arc, Net als de intense close-up van Dalle die in Bologna Il Vangelo secondo Matteo van Dreyer fan Pasolini bekijkt.

Voor Beatrice Dalle is de in 1975 vermoordde rebel de man van haar leven. “Ik moet wel necrofiel zijn,” laat ze zich ontvallen tijdens haar zwerftocht door Italië op zoek naar sporen en herinneringen in locaties en tijdens gesprekken met getuigen. “Toen ik met Fabrice naar Italië trok om te filmen dacht ik dat Pasolini een heilige was,” bekent Dalle, “daar ontdekte ik dat hij menselijk was en dat er kantjes aan hem waren die me minder bevallen. Maar ‘j’en suis restée amoureuse’.”

In het spoor van een icoon

Wanneer Béatrice Dalle opduikt op het huwelijksfeest in Maldoror is ze op onderkoelde wijze een emotionele splinterbom. Met eenzelfde intensiteit trok ze met Fabrice du Welz door het land van Pasolini. Wij spraken in Gent met de Belgische filmmaker over dit avontuur en zijn wonderlijke film. Nu dankzij Carlotta te koesteren op Blu-ray met uitmuntend bonusmateriaal.

Je draait vooral speelfilms zoals Calvaire, Adoration, Inexoable en Maldoror. Hoe ben je op het idee gekomen om, na Des cowboys et des indiens: le cinéma de Patar et Aubier,  met La passion selon Béatrice opnieuw een documentaire te draaien?

Fabrice du Welz: “Ik ken Béatrice Dalle (°1964) al jaren. Reeds voor Vinyan (2007) wou ik samenwerken met haar. Maar omdat ze vond dat ze onvoldoende goed Engels sprak wees ze toen het aanbod af. We bleven wel contact houden en werden vrienden. Telkens ik haar zag zei ik dat we een film over haar moesten maken.

Béatrice kan immers bogen op een straffe carrière en heeft een heel rijk leven. Toen er een ander project over Beatrice niet door ging greep ik uiteindelijk de ans. We besloten samen iets te doen. Het was lang zoeken naar de gepaste vorm. Fictie viel al snel weg omdat een verhaal van haar leven niet iets was dat Beatrice zag zitten.

Door haar unieke persoonlijkheid zag ik zelf ook enkel brood in een spirituele, poëtische zoektocht. Een queeste waarbij ik haar op documentaire wijze zou kunnen volgen. Daarbij kwamen we uit bij een land, Italië, en een figuur, dichter filmmaker Pier Paolo Pasolini, omdat hij ons beiden passioneert.

We besloten in september 2022 naar Italië te trekken met het idee een trip, een soort Voyage en Italie (n.v.d.a. een verwijzing naar een legendarische film van Roberto Rossellini en ook Martin Scorsese’s documentaire over zijn cinematografische roots), te maken langs plekken die belangrijk waren voor Pasolini. Met een kleine filmploeg trokken we in de voetsporen van Pasolini zonder vooraf te weten waar we gingen uitkomen. Ontmoetingen en toeval stuurden La passion selon Béatrice in een bepaalde richting.”

Een sterk duo

De chemie tussen de actrice die het Italiaans niet beheerst en de vertaler is cruciaal. Het contrast tussen de uitbundigheid van Béatrice Dalle en de rationale rust van Clément Roussier geeft vonken. Hoe ontstond dat duo?

“De producenten stelden me Roussier voor omdat hij een interessante figuur is. Een Franse dichter die in Italië leeft zonder dak boven zijn hoofd. Een rebelse en spirituele man die vertrouwd is met Pasoloni. Het klikte toen we elkaar ontmoeten en in een eerste fase hebben we samen aan een fictiescenario rond Béatrice Dalle gewerkt.

Dat spoor hebben we verlaten maar ik zei ‘Clément, ik heb je nodig want Béatrice spreekt geen Italiaans.’ Als vertaler werd hij snel acteur toen ik hem in beeld bracht en er een dynamiek tussen Clément en Béatrice ontstond. Een gevolg van wederzijds respect en het feit dat Roussier in Dalle een Pasolini-actrice zag. Authentiek, getekend door het leven en passioneel.”

Vitaal en warm ook. Niet bang om haar emotionele littekens bloot te leggen.

“Weet je, ik ben geen fan van de donkere Pasolini van Salò o le 120 giornate di Sodoma (1975). Mijn voorkeur gaat uit naar de vitaliteit van Accatone (1961), Il Vangelo secondo Matteo (1964) en Il Decameron (1971). Die intensiteit voel ik in Béatrice Dalle.”

Passie voor Pasolini

“J’aime que des mecs morts” herhaalt Béatrice Dalle in interviews verwijzend naar haar voorliefde voor Jean Genet, Kurt Cobain en Pier Paolo Pasolini.

“La passion selon Béatrice is voor mij vooral een portret van Dalle, geen film over Pasolini. We hebben maar een tiental dagen gedraaid en wisten vooraf enkel welke plekken we zouden bezoeken. Rome, de cinematheek van Bologna, het strand in Ostia waar Pasolini vermoord is, Matera en Ginosa waar Il Vangelo secondo Matteo opgenomen werd.

Sommige ontmoetingen lagen vast, andere konden uiteindelijk niet doorgaan maar veel dingen ontstonden spontaan en toevallig. Zo zaten we te wachten op een terras van een klein café in Ostia tot het licht goed zat om restaurateur Sergio Leoni te interviewen toen ik Clément en Béatrice hoorde praten over literatuur. Heel verbluffend citeerde hij hele stukken zo uit het hoofd.

Ik zei hen te blijven praten en we begonnen te filmen. Dat was wonderlijk, ook al omdat de blik van Béatrice veranderde. Plots zag ze Clément heel anders. Het liet me toe de vinger te leggen op artistieke gevoeligheid en in de geest van Béatrice te dringen.”

Wat je veel meer interesseert dan een zoveelste these m.b.t. de moord op Pasolini.

“Of in te gaan op Pasolini’s karakter. Volgens sommigen was hij een heilige maar voor anderen was hij iemand na tien uur ’s avonds veranderde in een demon. Dat verandert niets aan de feiten en is volgens mij niet zo interessant. Wat mij fascineert dat Pasolini zijn tijd voor was en heel visionair bleek.

Zo voorspelde hij de impact van de consumptiesamenleving. In zijn cinema maar zeker ook in zijn gedichten en romans zocht Pasolini een Italië dat niet meer bestond. De queeste van Béatrice loopt parallel. Ze zoekt een wereld die niet er niet meer is. In de hoop hem magisch te reanimeren. Ik zie een Anna Magnani (Mama Roma) in haar. Béatrice zou een perfecte actrice voor Pasolini geweest zijn.”

Icoon van vlees en bloed

Béatrice Dalle komt in je documentaire zelf tot leven. Een icoon, net als Pasolini, wordt mens.

“In al haar complexiteit en toch ongecomplexeerd. Zonder masker en bekommernis om haar imago. Naakt eigenlijk.”

Béatrice Dalle herhaalt dat ze 40 films gedraaid heeft en maar met één verbonden wordt: de Jean-Jacques Beineix cultfilm 37°2 Le Matin (1986). Kan La passion selon Béatrice daar verandering in brengen?

“Ik hoop het. Béatrice is heel populair, ze is een ster. Maar dat is niet manier waarop ze gezien wil worden. Het bijzondere is dat mensen echt houden van Béatrice, ook al wordt ze door de media vaak als een extravagante figuur weggezet. Mensen spreken over haar met warmte, alsof ze een intieme kennis is.

Dat heb ik zelden gezien. Hoe de film het gaat doen moeten we afwachten maar ik heb tijdens voorstellingen gezien dat hij mensen raakt. Niet iedereen, sommigen verwachtten meer een klassieke biografie of het verhaal van Pasolini, maar heel wat mensen worden emotioneel van Béatrice.”

Zoals Dalle bij het zien van Il Vangelo secondo Matteo in Bologna. Je kadert haar in het licht van de filmprojector in de zaal.

“Omdat ik wist dat de voorstelling emoties ging oproepen bij Béatrice. Er was zo’n vertrouwen tussen ons dat ze zich liet meevoeren door de beelden en de poëzie. Wat je ziet is puur Béatrice, 200% onversneden emotie, en dat moment zal me altijd bijblijven.”

IVO DE KOCK

Interview Gent, 17 oktober 2024

 LA PASSION SELON BÉATRICE van Fabrice du Welz. Frankrijk-België 2024, 82‘. Met Béatrice Dalle, Clément Roussier, Abel Ferrara, Angelo Battei, Robero Chiesi, Sergio Leoni. Scenario Fotografie Marco Graziaplena. Productie Gary Farkas, Clément Lepoutre, Olivier Muller & Anthony Vaccarello. Bonusmateriaal interview met Fabrice du Welz en podcast over Pasolini met Fabrice du Welz, historicus Fathi Beddar & Béatrice Dalle. Distributie Blu-ray Carlotta Films.