Dominik Moll over Dossier 137: “Dit is een aanklacht die wil wringen”
Achter politiegeweld schuilen schuldige politici die volgens Dominik Moll “geen empathie opbrengen omdat hun ambitie en ego gigantisch zijn”.
Na psychologische mysteries (Harry, un ami qui vous veut du bien, Lemming) draaide Dominik Moll het politiedrama La nuit du 12 (2022). Een commercieel succes en Césars prijsbeest. Wanneer we de Franse filmmaker in Brussel ontmoeten benadrukt hij dat zijn onderzoeksdrama Dossier 137, waarin we een agente van de dienst intern toezicht volgen, geen doorslagje van zijn hit is maar een passieproject, “een aanklacht die wil wringen.”
Molls liefde voor politiefilms werd wèl versterkt door Pauline Guéna’s 18.3. Une année à la PJ, een boek over het dagelijks werk van de Franse misdaadpolitie waar hij en schrijfpartner Gilles Marchand La nuit du 12 op baseerden. Het “schetst een ander beeld dan wat series en films ons voorschotelen. We dachten via een vrouwelijk personage nog dieper in de weinig heldhaftige realiteit van politiemensen te kunnen duiken. Stéphanie Bertrand (Léa Drucker) is een speurder die binnen de ‘police des polices’ (IGPN) in een oncomfortabele positie zit omdat ze het gedrag van agenten moet onderzoeken. Waardoor ze onder vuur komt van zowel familieleden van slachtoffers van politiegeweld als van collega’s. Zo’n insteek zie je nog zelden. Bij filmmakers als Sidney Lumet, William Friedkin of Alain Corneau lag dat anders maar voor brutaliteit en complexiteit is er nu minder plaats.”
Dossier 137 opent met documentaire beelden en een freeze frame van een agent die een steen naar betogers werpt. “Er knapte iets in mij” bekent hij. Ook Stéphanie verliest haar cool tijdens haar zoektocht naar feiten, waarheid en gerechtigheid. Afstandelijk en onbewogen blijven blijkt onmogelijk. Gedramatiseerde fictie maar “het verhaal berust op realistische feiten uit waargebeurde incidenten tijdens de ‘gele hesjes’-protestbeweging in Frankrijk anno 2018. Zaken die we putten uit research of opstaken tijdens de periode dat we achter de schermen van de IGPN meeliepen combineerden we met een verzonnen plot.”
Deze mix van realiteit en fantasie baadt in de door media en politici gevoede sfeer van paniek en hysterie. “De Franse regering panikeerde na de eerste ‘gele hesjes’ manifestaties en versterkte via hysterische reacties de angstgevoelens bij de bevolking. Die onrust verharde het politieoptreden. Waardoor er onschuldige slachtoffers vielen. Agenten zonder ervaring met ordehandhaving werden op de Parijse straten gejaagd met de boodschap dat de Franse republiek bedreigd werd en gevaarlijke relschoppers uitgeschakeld moesten worden.” Dat leidde tot overreactie. De politie treft schuld maar Moll “wil de rol van politici en hun discours aanstippen, onderstrepen hoe zij politiegeweld in de hand werkten en versterkten. Het gaat me niet om individuele agenten die zich graag gewelddadig uitleven maar om hoe politici door een politiek getint discours het geweld doen escaleren. En daarna de andere kant opkijken. De framing van de ‘gele hesjes’ als een bende wilden stuurde de manifestaties richting confrontatie en werd een vrijgeleide voor politiegeweld.”
Het dossier dat aanvankelijk niet meer dan een nummer is wordt voor de onderzoeksrechter belangrijk wanneer een video viraal gaat. ”Dat gebeurt vaak. Alsof politiegeweld pas echt ernstig is wanneer er beelden van zijn. Het is dubbel: die video’s belichten concrete gevallen van politiegeweld maar anderzijds bestaat het gevaar dat niet gefilmde incidenten zo minder problematisch of zelfs minder reëel gaan lijken.” Moll kijkt verder: “Alomtegenwoordige bewakingscamera’s brengen een Big Brother samenleving dichterbij en doen vrezen voor wat een totalitair regime hiermee kan doen. Maar: dingen die een kwestie van woord tegen woord zouden blijven komen toch in beeld. De actie van de agenten wordt zo zichtbaar. ”
Dossier 137 verstrengelt ensceneringen met documentaire beelden. “De foto’s die we in het begin tonen zijn authentieke foto’s van beroepsfotografen tijdens de ‘gele hesjes’ manifestaties. Wat de video’s betreft filmden we het merendeel zelf al zitten er ook archieffragmenten in het materiaal van de familie van de mishandelde manifestant.” Manipulatie maar Moll ziet er geen graten in “omdat we de werkelijkheid niet vervalsen. Zo is er het beeld van politieagenten die de manifestanten blokkeren in een straat. Dat is een courant gegeven waardoor confrontaties ontploffen. Ik manipuleer geen beelden om individuen in een slecht daglicht te plaatsen maar om de situatie en emoties te duiden.”
De onderzoekers gaan te werk als filmmakers. Ze zoeken opnamen uit verschillende invalshoeken, monteren en vertragen beelden, zoomen in,… “Het is niet omdat er een video is die dingen toont dat automatisch de waarheid zichtbaar wordt. Wat sommigen beschouwen als een bedreigende actie of reactie van een manifestant is volgens anderen totaal onschuldig. Veel blijft een kwestie van interpretatie. Dat wordt duidelijk tijdens het verhoor van de beschuldigde agenten. Ook al is het zichtbaar dat ze schieten én het gevelde slachtoffer trappen. Ze kunnen altijd wijzen op een andere mogelijke interpretatie én hun verklaring wijzigen. Een andere ‘film’ van de feiten voorspiegelen.”
Beelden gemaakt met een telefoon door een kamermeisje vanuit een hotelraam zorgen voor een dramatische wending. Moll creëert zo suspense, geeft aan hoe moeilijk het is om getuigen te overhalen en hoezeer politiegeweld in de Parijse buitenwijken verbonden is met racisme. “Het is van een structurele orde en de betrokkenen hebben het nog veel moeilijker dan de ‘gele hesjes’ om klacht neer te leggen tegen de politie. De weigering van de overheid om het bestaan van politiegeweld daar toe te geven wijst erop dat het institutioneel is geworden.”
Moll ziet naast dat ruimere kader ook dilemma’s. “Onderzoekers moeten zich inleven in situaties en mensen zonder zich te laten leiden door sympathie of antipathie. Maar omdat ze mensen zijn duiken er emoties op. De vraag is wat ze daar mee doen, hoezeer het hun onderzoek bepaalt. Het belangrijkste is dat onderzoekers zich bewust zijn van hun emoties en van de invloeden die spelen.” Dat voorkomt gevoelens van onmacht en frustratie niet. “Stéphanie botst op de limieten van haar job en het korps waarin ze werkt. Ze voelt de impact van hiërarchie en staatsbelang. Zelfs een perfect onderzoek leidt niet noodzakelijk tot een proces en een veroordeling omdat andere machten en belangen spelen. Stéphanie kan niet iedereen tevreden stellen. Collega’s, betrokken agenten, familieleden van slachtoffers, iedereen dreigt gefrustreerd achter te blijven.”
Met “wat heeft uw werk voor zin?” stuurt de moeder van een geweldslachtoffer de ‘ik heb mijn best gedaan’ murmelende Stéphanie weg. Daarmee doorbreekt Moll de these – antithese dynamiek van het verhaal. Iedereen heeft zijn redenen? Ja, maar niet iedereen voelt de impact. “Het was belangrijk om aan het einde van Dossier 137 het woord te geven aan het slachtoffer omdat hij lang buiten beeld blijft en we ons identificeren met Stéphanie en haar traject. De conclusie mocht niet zijn dat het moeilijk is voor haar. Dat is het ook maar hij draagt als geweldslachtoffer wèl een leven lang de fysieke en mentale gevolgen. Daarom krijgt hij het eindwoord.”
Samen met hem de gele hesjes. “Onze boodschap: alle begrip voor de chaotische omstandigheden maar er zijn dingen gebeurd die jullie niet hadden mogen overkomen. Politici kunnen dit niet toegeven omdat ze niet in staat zijn empathie te betonen. Slachtoffers lijden onder dat onvermogen om hun pijn te erkennen. Niet alleen worden de trauma’s niet gezien, slachtoffers worden ook geculpabiliseerd. ‘Je was daar, je gedroeg je agressief, je had maar thuis moeten blijven,…’. Zo worden zij daders en wordt het politiegeweld onder de mat geveegd.”
“Het was gemakkelijk geweest om boosaardige geweldenaars te veroordelen. Maar ik wil duidelijk maken dat er achter daders van politiegeweld ook een structuur zit. En politici die enkel begaan zijn met hun eigen imago en politiek overleven. Met het beeld dat ze in de markt willen zetten. Ik hoop dat Dossier 137 een tegengewicht vormt voor hun marketing gestuurde framing en zowel empathie als inzicht creëert.”
IVO DE KOCK
