Nadia Melliti over ‘La Petite Dernière’: “Fatima, dat ben ik. Iemand die gewoon haar leven wil leven”
Gedragen door de intensiteit, fysieke power en authenticiteit van Nadia Melliti, een van de straat geplukte debutante, en Hafsia Herzi’s subtiele regie blijft het coming-of-agedrama ‘Le Petite Dernière’ nazinderen. De Queer Palm van Cannes schetst het even krachtig als ingetogen portret van een jonge vrouw die haar seksualiteit ontdekt.
La Petite Dernière eindigt met tranen en een meisje dat op haar eentje met een voetbal jongleert. Emoties en passie, daar gaat de nieuwste van acteur en filmmaker Hafsia Herzi (° 1987) over. Centraal staat een zeventienjarige met geheimen, dromen en vragen.
We volgen in de buitenwijken van Parijs Fatima’s coming-of-age, haar worsteling met gevoelens, identiteit en geloof. Een proces van zelfontdekking en zelfaanvaarding. Bijzonder empathisch, subtiel en sober belicht door Herzi en met naturel en intensiteit vertolkt door debutante Nadia Melliti (° 2002).
Adaptatie van autofictie
Herzi’s film is een grondige herwerking van de als een lange interne monoloog opgebouwde roman van Fatima Daas. De dominante vaderfiguur uit de autofictie (Daas mixt autobiografie en fictie) verdween naar de achtergrond, het gebeuren wordt beperkt tot een tijdspanne van één jaar en de dramatische boog is hier verbonden met de coming-of-age van een adolescente. Geloof, seksualiteit en familie komen aan bod maar worden bekeken vanuit de emotionele beleving van de jonge Fatima.
Dat levert naast een pleidooi voor tolerantie en openheid (de LGBTQ+ gemeenschap komt warm in beeld) ook een krachtig portret op van een jonge vrouw. Wondermooi in beeld gebracht (het kleur- en lichtgebruik is volgens Herzi schatplichtig aan de 19de eeuwse schilder Ingres) en verbluffend geacteerd door de in Cannes bekroonde debutante Nadia Melliti. Tijdens Film Fest Gent spraken we met haar.
Straf debuut
Hafsia Herzi heeft met La Petite Dernière een mooie, verhelderende film gemaakt over emancipatie. Je meeslepende, emotionele vertolking van een zeventienjarige moslima die in het reine komt met haar seksualiteit leverde je in Cannes de prestigieuze prijs voor beste vertolking op. Hoe geraakte je als nieuwkomer betrokken bij dit project?
Nadia Melliti: “Eerder toevallig eigenlijk, gedreven door nieuwsgierigheid en het verlangen te acteren in een film. Ik ontmoette Audrey Gini, de casting directrice, op straat en zij vertelde me over dit project en het Fatima personage waarvoor ze een amateur actrice zochten. Iemand met een krachtige blik en een fysieke présence.
Het is wel wat raar zo’n casting sauvage, het op straat aanspreken van mensen, en ik ging me afvragen of het wel betrouwbaar was. Ik vergat alles zelfs wat tot ik de vraag kreeg om me te verplaatsen voor een auditie. Dat verliep eerder goed. Het was leuk om te zien hoeveel mensen dit project zagen zitten. Dat maakte het competitiebeest in mij wakker. De concurrentie stimuleerde me om alles te geven.
Bovendien sprak het me aan om iets te ontdekken dat ik nog niet kende, kennis te maken met heel andere wereld. Het werd meteen duidelijk dat mijn gebrek aan ervaring helemaal niet erg was. Men zocht iemand die kon improviseren en instinctief acteren. Er volgden nog audities, waarbij ik met anderen scènes mocht spelen, tot ik van (regisseur-scenarist) Hafsia Herzi hoorde dat ik voor haar de ideale Fatima was. Te gek was dat!”
Vive le foot!
La Petite Dernière is een adaptatie van de in 2020 gepubliceerde gelijknamige autofictie van Fatima Daas. Had je deze roman gelezen?
“Niet voor de casting. Na de eerste auditie zei men dat ik het boek mocht lezen. Het was geen verplichting of noodzaak maar omdat ik het scenario gezien had besefte ik dat de lectuur me zou helpen om Fatima als personage te begrijpen.
Bij het lezen ontdekte ik een jonge vrouw die enorm lijdt, die haar identiteit zoekt, die een enorme innerlijke kracht en fierheid heeft. Dat stimuleerde me om vragen te stellen. Waarom gedraagt ze zich zo, waarom reageert ze zo, wat drijft haar, welke gevoelens zitten in haar verborgen?
Het feit dat ze via de islam op zoek gaat naar oplossingen maakt Fatima complex en nog interessanter. Ze zoekt haar identiteit, tracht haar ontwikkeling met haar geloof en overtuiging te verzoenen, krijgt te maken met de reacties van anderen,.. Allemaal niet gemakkelijk. Dat voelde als een boeiende uitdaging.
Ik besef immers heel goed dat homoseksualiteit nog altijd een hoog taboegehalte heeft in Frankrijk. Omdat het personage heel dicht bij mij staat stelde ik voor mijn passie voor voetbal op Fatima over te brengen, wat niet zo is in het boek. Voetbal is in Frankrijk nog altijd vooral iets voor jongens terwijl het voor mij verbonden is met mijn emancipatie, mijn verlangen om het hokjes denken te doorbreken.
Niet alleen jongens zijn sportief en dragen graag voetbalkledij in het dagelijkse leven. Zelf kreeg ik ook af te rekenen met het ‘voetbal is een sport voor jongens’ vooroordeel terwijl het dragen van voetbalshirts en trainingspakken verbonden was met het ontwikkelen van mijn identiteit.
Hafsia Herzi vond het prima dat ik zo mijn personage neerzette. Het is een manier om je los te maken van de blik van anderen en te bewijzen dat je ook in staat bent die zogezegde mannensport te beoefenen. Ik begon als elfjarige balletjes te trappen tegen een muur in mijn wijk en ben me langzaam meer gaan ontwikkelen. Ik was wel fanatiek bezig, ook al om mijn moeder te overtuigen want zij was bang dat haar dochter niet geïntegreerd zou geraken.
Want in onze buurt waren er wel vijf voetbalploegen voor jongens maar geen enkele voor meisjes. En op lyceum was ook alles strikt opgedeeld. Ik moest vechten voor mijn passie en die strijdvaardigheid herkende ik in Fatima. Ze krijgt te horen dat wat ze wil niet strookt met een bepaalde visie op en interpretatie van haar geloof, maar Fatima trekt het zich niet aan omdat ze ontdekt heeft wat ze wil.”
In de spiegel
Toch blijft de groepsdruk groot. Zo doet Fatima mee aan het pesten van een homoseksuele klasgenoot en gebruikt ze daarbij zelfs fysiek geweld.
“Die klasgenoot is de reflectie van haar. Ze vecht eigenlijk met zichzelf, ze begint op de jongen te slaan omdat ze zichzelf in hem herkent. Onbewust want ze bevindt zich in een staat van ontkenning. Adolescenten zoeken zichzelf, willen bij een groep horen en worstelen met emoties die ze niet helemaal kunnen plaatsen. Die verwarring, die emotionele chaos leidt soms tot geweld.
In dit geval gaat Fatima niet vechten omdat ze haar vrienden imiteert maar omdat ze met zichzelf worstelt. De omgeving is ook niet onbelangrijk. Een lyceum is meer een gesloten wereld dan een universiteit waar openheid van geest letterlijk op de agenda staat. Het is niet onlogisch dat ze in die omgeving gaat experimenteren.
In een milieu waar sociale klasse en traditionele waarden minder belangrijk zijn en cursussen nieuwe ideeën en inzichten introduceren. Tegelijk leert Fatima ook vrijgevochten vrouwen kennen, lesbiennes die geen probleem hebben met hun geaardheid, en ziet ze dat die vrijheid mogelijk is.”
Cinema als empathie machine
Dat nieuw universum wordt heel subtiel geïntroduceerd, zonder clichés.
“Omdat Hafsia Herzi vooral inzet op liefde en tederheid, minder op situaties en seksscènes. Het inwendige leven van Fatima is voor de cineaste belangrijker dan de fysieke seksuele beleving van het personage. Fatima is een solitair iemand. Ze praat weinig maar haar blik en gedrag zeggen veel. Voor mij was het belangrijk om een ruim gamma emoties uit te drukken. Woede, ontgoocheling, triestheid, verdriet.
Gevoelens die ze niet uitdrukt maar internaliseert. Bovendien is haar thuiswereld gesloten en verstikkend waardoor veel verborgen blijft. Maar er is een emotionele, turbulente onderstroom en die willen we met La Petite Dernière aan de oppervlakte krijgen. Het ingehouden aspect van Fatima maakt dat het extra intens en zwaar wordt wanneer ze zich toch uit.”
Het finale gesprek tussen Fatima en haar moeder is een onuitgesproken coming-out. Er wordt tegelijk niets en heel veel gezegd.
“Moslima lesbiennes vertelden me dat het aller pijnlijkst, een blijvende frustratie, was dat ze hun vader nooit gezegd hadden dat ze lesbisch waren. Dingen die niet uitgesproken worden blijven als een zware last wegen. Het is gewoon moeilijk om tegen de persoon die je heeft leren stappen, die je omringd heeft met veel liefde, te zwijgen over iets fundamenteels. Dat creëert onnodig immens lijden. Het leven is al zwaar genoeg met alle beproevingen en ziektes die er zijn. Liefde hoort juist voor dat broodnodige tikkeltje geluk en vreugde te zorgen.”
Mater familias
De moederfiguur is prominenter aanwezig in La Petite Dernière dan de vaderfiguur.
“De moeder is zowat de koningin van haar rijk. Ze ziet alles maar zegt niets. Toch straalt ze liefde uit. De actrice was net als ik debutante en het finale gesprek was voor haar net zo moeilijk als voor mij. Onze emoties kwamen spontaan en ook toen de regisseur ‘cut’ had geroepen bleef ik huilen.
Omdat het zo intens en slopend was konden we van die scène slechts drie takes maken. Dat bleek voldoende. Ik werk trouwens met zo’n intensiteit dat ik het vaak moeilijk had om afstand te nemen van het personage. Het deed me beseffen dat acteren een moeilijk vak is. Je moet de emoties vinden die bij de rol horen maar tegelijk dien je jezelf te beschermen en afstand te nemen.”
Hielp het feit dat Hafsia Herzi ook een ervaren actrice is die onder meer bij Abdellatif Kechiche (Mektoub, My Love) op de set stond?
“Beslist. In mijn geest heerste in de Franse cinema een totalitair klimaat waar misbruik en toxisch gedrag eerder regel dan uitzondering zijn. Maar Hafsia is helemaal niet zo. Ze is zacht, empathisch en luisterde naar wat ik te zeggen had. Daardoor kon ik dingen zoals Fatima’s voetbalpassie inbrengen.
Op de set heerste een aangename, rustige sfeer en door het wederzijds vertrouwen konden we ook zo ver gaan als nodig is voor de personages. Hafsia weet uit ervaring perfect waar acteurs nood aan hebben en ze waakt over de werkomstandigheden. Ze beveelt nooit maar coacht constant. Met liefde en respect. Bovendien is ze positief ingesteld en gepassioneerd door haar beroep. Je volgt haar als actrice, en zeker als debutante, graag.”
Sensuele beelden
Het is ook opvallend dat er in de seksscènes meer sensualiteit dan voyeurisme zit.
“De productie had me voorgesteld om een coördinatrice voor de seksscènes te nemen maar dat wou ik niet. Ik vertrouwde Hafsia Herzi totaal en gaf haar carte blanche. Intuïtief voelde ik dat ze niet zomaar wat zou doen en niet uit was op sensatie en exploitatie. Dat gevoel werd op de set bevestigd. Ze respecteert iedereen, van de hoofdacteurs over de crewleden tot de extra’s, evenzeer.”
Is vooraf doorgesproken hoe de vrijscènes in beeld zouden worden gebracht?
“Dat is tijdens de repetities gebeurd. Door het overlopen van de choreografie werd duidelijk dat Hafsia vooral sensualiteit, verlangen en intimiteit wou tonen. Geen borsten en billen show dus maar close-ups van monden en kussende individuen. Ik was enorm geconcentreerd op de set en op geen enkel moment heb ik gevraagd hoe ik in beeld zou worden gebracht.
Mijn vertrouwen in Hafsia was zo groot dat ik me probleemloos in mijn rol kon inleven. Ik wou ook nooit achteraf zien wat ik net gedaan had. Op dat moment een vertolking zien is niet goed. Dan ga je in volgende scènes nadenken waardoor dingen geforceerd gaan overkomen.”
Hoe was het dan om achteraf jezelf op het scherm te zien in de afgewerkte film?
“Heel speciaal. De eerste keer was ik vooral bezig met details. Stukken van het decor die me tijdens de opnamen niet zo waren opgevallen, kledij, bepaalde houdingen,… Bij een tweede visie keek ik opnieuw naar details, maar dan bij anderen. Pas tijdens de derde visie begon ik de film te zien.
Van dan af zat ik elke keer te huilen. Zo intens blijft het binnenkomen. Er zitten harde scène in La Petite Dernière en ik ben me na het zien van de film gaan verontschuldigen bij mijn medeacteurs in moeilijke scènes. Ze vonden dat niet nodig omdat het verbonden was met de rol en de scènes. Maar voor mij was dat wel nodig. Empathie voor de emoties van anderen is belangrijk in de film en voor mij.
Daarom ben ik zo trots op La Petite Dernière. Fatima, dat ben ik. Iemand die gewoon haar leven wil leven en met een empathische blik bekeken hoopt te worden. En heel graag een bal wil hooghouden.”
IVO DE KOCK
Gent, 11 oktober 2025
LA PETITE DERNIÈRE van Hafsia Herzi. Frankrijk 2025, 107’. Met Nadia Melliti, Ji-Min Park, Amina Ben Mohamed, Melissa Guers, Rita Benmannana, Razzak Ridha, Louis Memmi. Scenario Hafsia Herzi naar Fatima Daas. Fotografie Jérémie Attard. Montage Géraldine Manngenot. Muziek Amine Bouhafa. Geluid Guilhem Domercq. Productie June Films & Katuh Studio. Verdeler Cinéart. Release 22 oktober 2025.
